Con chậm biết nói – vấn đề sinh lý tạm thời hay bệnh lý đáng lo ngại?

by Minh Minh
0 comment

Không ít cha mẹ cảm thấy lo lắng, bất an khi thấy con mình chậm biết nói hơn so với những đứa trẻ cùng trang lứa. Liệu tình trạng chậm biết nói ở trẻ chỉ đơn giản là vấn đề sinh lý tạm thời, không đáng lo ngại hay đó thật sự là bệnh lý cần sự can thiệp của y học? Làm thế nào để cha mẹ có thể phát hiện sớm tình trạng này của trẻ cũng như hướng giải quyết khi trẻ chậm biết nói? Hãy dành 100% sự tập trung vào những thông tin quan trọng dưới đây nhé!

Cha mẹ đừng nhầm lẫn giữa khái niệm chậm nói và chậm phát triển ngôn ngữ

Đầu tiên, cha mẹ cần hiểu thế nào là khả năng nói và khả năng về ngôn ngữ:

  • Khả năng nói: là khả năng thể hiện một ngôn ngữ và phát âm (nói đúng các âm và các từ).
  • Khả năng ngôn ngữ: là khả năng biểu đạt và tiếp nhận thông tin theo một cách có ý nghĩa, bao gồm việc thể hiện qua ngôn từ (speech language) và ngôn ngữ cơ thể (body language)

Như vậy, trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có nghĩa là trẻ có thể nói, phát âm tốt các từ, nhưng khó khăn trong việc kết hợp từ, thường chỉ có thể ghép được 2 từ với nhau. Còn trẻ chậm nói tức là trẻ có thể sử dụng từ, cụm từ để thể hiện mong muốn của mình nhưng khó có thể hiểu được trẻ muốn gì, thích gì.
Việc hiểu và phân biệt hai vấn đề này giúp cha mẹ có định hướng đúng đắn giải quyết khó khăn cho trẻ.

Các giai đoạn trẻ phát triển kỹ năng nói của trẻ

Mỗi một đứa trẻ có thể sẽ có giai đoạn hình thành, phát triển các kỹ năng nói và ngôn ngữ khác nhau nhưng hầu hết sẽ tuân theo 4 cột mốc phát triển cơ bản sau đây:

1. Giai đoạn trẻ dưới 12 tháng

Trẻ bắt đầu bập bẹ được các âm cơ bản như “o,a,u,i,e,…” và biết cách sử dụng âm thanh để tương tác với mọi người.

tre-bap-be-tap-noi

Trẻ bắt đầu tập nói với những nguyên âm 

Tầm 9 tháng tuổi, trẻ sẽ bắt đầu phát âm thành thạo hơn như “ba ba, ma ma” với nhiều ngữ điệu khác nhau mặc dù trẻ chưa hiểu từ đó có nghĩa là gì. Khi gần được 1 tuổi, trẻ sẽ bắt đầu chú ý lắng nghe âm thanh xung quanh và nhận ra được tên gọi của một số đồ vật, con vật gần gũi.

Điều cha mẹ cần lưu ý trong giai đoạn này, nếu bạn thấy bé chăm chú quan sát nhưng không phản ứng lại với âm thanh thì thính giác của bé có thể gặp vấn đề.

2. Giai đoạn từ 12 – 15 tháng

Trẻ đã nói được kha khá từ đơn giản, có thể hiểu và làm theo những chỉ dẫn của ba mẹ.
Ở độ tuổi này, trẻ đã có thể bập bẹ nói bắt chước theo những từ đơn giản, dễ phát âm, thậm chí những từ có hai hoặc nhiều âm tiết như quả bóng, búp bê… Bên cạnh đó, trẻ cũng có thể hiểu và làm theo những yêu cầu, chỉ dẫn của người lớn như vẫy tay, nói tạm biệt…

3. Giai đoạn từ 18 – 24 tháng

Vốn từ vựng của trẻ bắt đầu tăng lên. Phần lớn trẻ có thể nói được khoảng 20 từ khi 18 tháng, đến 2 tuổi, trẻ có thể nói được khoảng 50 từ. 

Trẻ bắt đầu biết ghép các từ đơn lại với nhau để tạo thành câu có nghĩa, nhận ra và gọi tên được những đồ vật quen thuộc ở ngoài lẫn trong tranh. Ngoài ra, trẻ cũng có thể hiểu và thực hiện những yêu cầu phức tạp hơn trước như “Nhặt quả bóng và đưa cho mẹ nào!”.

4. Giai đoạn từ 2 tuổi trở lên

Đây là thời điểm mà vốn từ của trẻ sẽ tăng lên nhanh chóng. Trẻ rất hay nói, dùng các đại từ nhân xưng như “ba, mẹ, con” tương đối thành thạo, biết cách kết hợp 3 từ hoặc nhiều hơn trong một câu. Bên cạnh đó, trẻ còn có thể nhận biết được sự khác nhau giữa các đồ vật như màu sắc, kích thước… Ở độ tuổi này, những câu trẻ nói thường rất dễ hiểu.

Dấu hiệu “bất thường” của trẻ chậm biết nói

1. Trẻ thích sử dụng hành động hơn thể hiện lời nói

Thông thường, trong thời gian tập nói trẻ sẽ hoạt động cơ miệng liên tục, không ngừng. Trẻ sẽ nói rất nhiều, thích bắt chước những âm thanh mà mình nghe được từ cha mẹ, người lớn xung quanh.

Ngược lại, đối với trẻ chậm nói, trẻ sẽ thích dùng hành động để thể hiện mong muốn hơn là lời nói ví dụ như chỉ tay vào những thứ mình thích hay kéo tay người lớn đến nơi mình muốn đi. Dường như chính hạn chế này khiến người lớn nhiều lúc cảm thấy khó hiểu, không biết trẻ đang muốn gì, cần gì.

tre-thich-hanh-dong-hon-loi-noi

Trẻ chậm biết nói thường có xu hướng hành động nhiều hơn lời nói

2. Trẻ bị hạn chế về vốn từ vựng

Thông thường, từ 18 tháng tuổi lên trẻ đã có thể nói được một số từ đơn giản. Mặc dù trẻ có thể gặp khó khăn trong việc phát âm nhưng đến 2 tuổi là trẻ phải có khoảng 200 – 500 từ trong kho từ vựng của mình. Nếu ít hơn ba mẹ nên tham khảo thêm ý kiến của các chuyên gia nhi.

3. Trẻ gặp khó khăn khi bắt chước âm thanh

Theo các chuyên gia về nhi khoa, một trong những nguyên nhân khiến trẻ chậm nói có thể xuất phát bởi các vấn đề về thính giác. Nếu rơi vào tình huống này, trẻ sẽ không nghe rõ những gì người khác nói, từ đó trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc nói, hiểu, bắt chước và sử dụng ngôn ngữ. Cha mẹ cần phát hiện kịp thời để đưa trẻ đi khám tại chuyên khoa tai mũi họng.

4. Trẻ không hiểu được các yêu cầu đơn giản

Thông thường, đến 3 tuổi, trẻ đã có khả năng nghe hiểu tương đối tốt. Trẻ có thể hiểu được các yêu cầu từ đơn giản cho đến phức tạp như “Lấy cho mẹ cái bút” hay “Chào ông bà đi con”. Nếu trẻ phản ứng rất chậm khi bạn hỏi những câu rất đơn giản như: “Con măm măm nhé?” hoặc “Vẫy tay tạm biệt nào!” thì trẻ có thể mắc chứng chậm nói.

5. Trẻ không thể nói câu hoàn chỉnh

Trẻ có thể nói được những câu ngắn khoảng 2 – 3 từ nhưng nhiều hơn lại không nói được. Trẻ gặp khó khăn trong việc ghép các từ đơn lại với nhau, không thể nói được một câu hoàn chỉnh. Đây đều là các dấu hiệu điển hình của chứng chậm nói mà ba mẹ cần lưu ý để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Cha mẹ đồng hành cùng con cải thiện kỹ năng nói

Không ai khác chính cha mẹ sẽ là người đóng vai trò quan trọng nhất trong việc cải thiện chứng chậm nói của trẻ. Cha mẹ hãy khuyến khích khả năng nói qua 5 cách đơn giản dưới đây nhé!

  • Cha mẹ hãy dành nhiều thời gian để kích thích kỹ năng nói của trẻ bằng cách nói chuyện với trẻ, hát để trẻ lắng nghe và bắt chước lại những âm thanh đó.
cha-me-tro-chuyen-voi-tre-kich-thich-nao-bo-va-giac-quan

Trò chuyện giúp kích thích giác quan và não bộ của trẻ

  • Cha mẹ hãy dạy trẻ bắt đầu với những từ đơn giản trước, vì lúc này vốn từ của trẻ chưa có nhiều, cần tích lũy dần dần từ vựng cho trẻ. Khi dạy, cha mẹ có thể hợp với âm thanh, hình ảnh và hành động minh họa để trẻ dễ nhớ, dễ hình dung hơn.
  • Thói quen đọc sách cho trẻ nghe cũng là một trong những phương pháp hữu hiệu để cải thiện khả năng nói của trẻ. Cha mẹ hãy tìm hiểu sở thích, tính cách của trẻ để có thể lựa chọn loại sách phù hợp nhất cho bé yêu nhà mình.
con-cham-biet-noi-co-phai-van-de-dang-lo-ngai

Đọc sách giúp trẻ mở rộng vốn từ và khả năng ngôn ngữ, từ đó cải thiện khả năng nói

  • Bên cạnh tương tác với cha mẹ, trẻ cần tiếp xúc với thế giới xung quanh. Hãy thường xuyên dành thời gian dẫn trẻ tới khu vui chơi, tham gia hoạt động ngoài trời hay các câu lạc bộ, gặp gỡ giao lưu với các bạn nhỏ cùng trang lứa giúp trẻ cởi mở và giao tiếp nhiều hơn.
  • Ngoài ra, cha mẹ cũng có thể cho trẻ tham gia lớp trị liệu ngôn ngữ, nơi có các chuyên gia uy tín giúp cải thiện tình trạng chậm nói của trẻ.

(Minh Minh: Tổng hợp và Biên tập)

Nguồn tham khảo:

Kidshealth.org – trang web hàng đầu từ chuyên gia và bác sỹ về các vấn đề sức khỏe và nuôi dạy con cái

 

You may also like

Leave a Comment